Recensies Zooming in on Loss

Koele spanning in project over geheugenverlies

Het zinnetje klinkt opnieuw: “They say it will take seven years”. Ook als de spreker de microfoon heeft losgelaten, worden de woorden nog herhaald. Als een mantra zingt de leus op den duur door je hoofd. Het bepaalt je gedachten, je geest, tegelijk krijg je er steeds minder vat op.

In Zooming in on Loss duikt choreografe Ann Van den Broek in de gevolgen van geheugenverlies. Het is het tweede deel van een triptiek over dementie en de impact op zowel de patiënt als voor de naaste omgeving.

Hightech en abstract
De vorm waarvoor Van den Broek met haar groep WArd/waRD heeft gekozen, is hightech en abstract. Blikvanger is een technische ruimte midden op de speelvloer, een vierkant geraamte met allerhande apparatuur, van camera’s tot geluidskastjes. Lange, strak over de grond getrokken draden verbinden dat centrum met de wereld daarbuiten. Een tribune is er niet. Het publiek staat, zit rondom, ís die omgeving.

De toeschouwers wordt een mix van beeld en geluid voorgeschoteld. Drie performers wisselen elkaar af op een bankje. Eentje zit, de andere twee staan als op een ­familieportret achter hem. Totaal­shots zoomen in tot op één oog, terwijl almaar repeterende teksten en beats een ritmisch of soms juist krakerig geluid vormen.

Regelmatig stappen twee van de drie figuren buiten het vierkant, dat doet denken aan een hersen­kamer. Van een afstandje observeren ze vervolgens degene die zich nog binnen dat zenuwcentrum bevindt. Het continu afwisselen van die rollen van patiënt of juist naaste laat zien dat de impact van dementie voor de omgeving van de zieke al even ingrijpend is.

Contradictie
Zooming in on Loss is eerder een installatie dan een dans- of theatervoorstelling. De contradictie tussen de uiterste precisie van technische handelingen en de neurotische ongrijpbaarheid van het thema is bevreemdend. Zonder voorkennis is de link met dementie niet vanzelf te leggen, wat een zwakte is. De vorm heeft zeker spanning, maar lijkt de experimentele fase nog niet ontgroeid.

Tegelijk is het strak gestileerde patroon met haperingen her en der intrigerend genoeg om naar te blijven kijken. Treurige schoonheid zit in de compositie van geestelijke aftakeling: het intrekken van de draden naar de buitenwereld, een dreunende hartslag, een steeds duisterder wordende ambiance, zwaar zuchten, enkele oplichtende momenten. En dan: “Now you are someone else”. Dat komt aan.

Hanny Alkema, Trouw, 24 april 2019


Als performance-installatie werkt Zooming in on Loss

We staan (en zitten) rond een soort telefooncel zonder glas. Een stalen karkas, bekleed met draden, microfoons, minicameraatjes, beeldschermen en geluidspedalen.

Drie performers – de romp in het wit, de benen in zwart – stappen blootsvoets dit zenuwcentrum in en uit, op het ritme van hun adem. Binnen nemen ze uitspraken op en maken er met geluidspedalen loops van. Zoemtonen mengen zich met stemmen. De Engelse teksten gaan over een proces van verlies; hoe je door dementie je identiteit kwijtraakt. ‘Ze zeggen dat het zeven jaar duurt’ en ‘Haar kleren, haar schoenen, haar foto’s, haar rozen in de tuin, allemaal weg’. De camera’s zoomen in op de pupillen van de performers; die ogen steeds leger.

Zooming in on Loss is het tweede deel uit The Memory Loss Collection van de Vlaams-Nederlandse dansgroep Ward/ ward. Ingegeven door het aftakelingsproces van haar moeder (en de manier waarop de familie daarmee omgaat) maakt choreograaf Ann Van den Broek een fascinerende cyclus over geheugenverlies. Die is nogal donker van toon, om niet te zeggen zwart. Net als in het eerste deel, Blueprint on Memory (over de acceptatie van de diagnose), trekt ook bij Zooming in on Loss alle kleur uit het beeld weg. Als performance-installatie werkt het, maar als dansvoorstelling schiet het te kort.

Het vaste stramien van sound & steps zet alle emoties gevangen; de performers breken nauwelijks los. Zanger Gregory Frateur (Dez Mona) en dansers Louis Combeaud en Marion Bosetti werken nu eenvormig toe naar isolement door het uitvallen van functies, letterlijk verbeeld door het intrekken van draden die symbool staan voor connectie met de buitenwereld.

Annette Embrechts, de Volkskrant, 29 april 2019


Een langzaam verglijden naar expressieloze stilstand

Het publiek zit rondom bij de nieuwe voorstelling van Ann Van den Broek, tijdens de Nederlandse première in de kleine zaal van de Rotterdamse schouwburg op Festival Motel Mozaïque. Zooming in on Loss speelt zich af in een kleine, opengewerkte, met techniek volgehangen ruimte midden op het podium. Dat is makkelijk op te vatten als een cockpit of stuurhut, een zenuwcentrum of controlekamer.

Net zoals Blueprint on Memory (2018) richt ook dit deel van The Memory Loss Collection zich op de effecten van geheugenverlies en de claustrofobische ervaring van het meer en meer opgesloten zitten in en overgeleverd zijn aan de haperende perceptie van een stokkend brein. Van den Broek werkt daarvoor opnieuw samen met Dez Mona-zanger Gregory Frateur en dansers Marion Bosetti en Louis Combeaud. Bezwerende stemmen, lyrische songs, irritante soms beukende herhaling in beide, plus gedesoriënteerde selfies geven gestalte aan een steeds verdere ontlichaming van de ervaring.

Soms gaat het licht gewoon helemaal uit. Vergeefse pogingen tot een reset van het systeem worden afgewisseld met innerlijke monologen en commentaren van een gepoogd buitenaf. Waar Blueprint on Memory nog aan wanhoop en verzet deed, gaat Zooming in on Loss juist over ontgoocheling en de overgave aan onontkoombaarheid. De sound en de songs zijn nog steeds stevig, maar vaak met een ijle, soms ook grimmige ondertoon.

Als de performers zich buiten de cockpit begeven, zijn ze veelal aarzelend en, door de sterke belichting van Bernie van Velzen, bewegen ze vaak letterlijk op de tast. In plaats van een opzwepende expressie die de dramatiek van de situatie weergeeft, gaat Zooming in on Loss, de titel zegt het al, juist over een gebrek daaraan, over een langzaam verglijden naar expressieloze stilstand en stomheid.

Ontroerend zijn de familieportretten, althans daar doen ze aan denken. De drie performers, zoals altijd in het werk van Van den Broek en Van Velzen, spiegelen zich in camera’s die hun aangezicht uitvergroot het publiek inkaatsten. ‘From now on you are someone else’, zegt een stem gebiedend. ‘I wanna go home’, probeert een stem later nog eens. ‘Her papers, her clothes, her shoes, her pictures, her roses in the garden – all gone.’  Niet alleen het contact met mensen verliezen, maar ook niet meer snappen wie dat is in de spiegel of waar je bent, overgeleverd aan een gefragmenteerd spel van licht en duister, opgesloten in de stuurhut van een bootje dat langzaam onder gaat, het wordt allemaal stap voor stap met veel gevoel gebracht.

Wanneer de snoeren, die bij binnenkomst vanuit de cockpit mooi evenwijdig in meerdere richtingen losliggen – als de printplaat van een apparaat waarbij een deel van de electronische architectuur is weggevallen, tegen het einde worden binnengehaald, trekt de voorstelling zich heel letterlijk terug in een al te eenvoudige metafoor. Als geënsceneerd concert werkt Zooming in on Loss wonderwel. Als voorstelling is het misschien iets te letterlijk. Tegelijkertijd lijkt dat het dilemma waar de makers zich voortdurend en compromisloos aan hebben gewijd: het letterlijke uitvallen van het systeem, ongrijpbaar en ondenkbaar, maar daarom niet minder het geval.

Fransien van der Putt, Theaterkrant 19 april 2019

Recensies Zooming in on Loss
« Terug