Recensies Memory Loss

Memory Loss is een alomvattende krachttoer waarin het onderhuids gist van emoties

‘Een valkuil zonder uitgang’, zo waarschuwt de indringende zangstem van Gregory Frateur ons bij aanvang op band. Hoe diep en wreed de val is, waar mensen met alzheimer of dementie in belanden, voelen we mee tijdens de performance Memory Loss, het slot van een drieluik over deze ouderdomsziekte, gemaakt door Ann Van den Broek.

De choreograaf heeft haar vondsten uit eerdere delen sterk gecomprimeerd samengebracht en aangevuld tot een alomvattende krachttoer, waarin het onderhuids gist van emoties. In de door haar zelf vanuit het midden van het podium strak geregisseerde vorm, kruipt het verlies van decorum, identiteit en herinneringen langzaam in je botten. De wanhopige vertwijfeling bij diegene die verdwenen antwoorden op simpele vragen pareert met een smeekbede naar huis te mogen. De wetenschapper die opgewonden praat over vitale hersenfuncties. De onmacht van oververmoeide mantelzorgers: de ene danser sleept de andere voort in een trieste tredmolen. En de harde confrontatie met het opgelegde tempo van verzorging: de lange haren van Marion Bosetti worden meermaals hardvochtig gewassen.

Vijftien performers zijn eerst nog verzorgd gekleed, met handtas, rokken, hakken en pakken. Stapsgewijs lopen ze ritmisch de val van de ontreddering binnen. Op het podium staat een stalen carré vol camera’s, microfoons en geluidspedalen. In het hart dicteert Van den Broek de volgorde. Messscherp last ze de dwaaltocht aan elkaar. Alles oogt zwart-wit, kostuums, licht, video, sfeerbeeld. Alle kleur is weggesijpeld. Zo vindt Van den Broek een verschrikkelijk mooie vorm voor een verschrikkelijk wrede ziekte. Aan het slot draagt ze Memory Loss op aan haar moeder en aan alle mantelzorgers. Dus, terecht, ook aan zichzelf.

Annette Embrechts, de Volkskrant 26 januari 2020


Dwalen door de gaten van het geheugen

De lamp gaat aan. En uit. Aan. En uit. In elke hoek een andere. Als vliegen volgen die jonge mensen in lange jurken, nylonkousen en pumps, het licht. Traag, het licht is al bijna gedoofd als hun ogen het gevonden hebben.

Ze klampen zich vast aan het schaarse licht dat zwakjes op hun gezichten schijnt, maar verliezen het even snel weer. In Memory Loss van Ann van den Broek verbeeldt het de dolende zoektocht van mensen met Alzheimer of een andere vorm van geheugenverlies. Even zien ze het licht, om dan weer verder te dwalen door de gaten van hun geheugen.

Memory Loss is het derde en laatste deel uit de serie The Memory Loss Collection. De eerdere delen Blueprint on Memory (2018) en Zooming in on Loss (2019) culmineren in dit slotstuk. Memory Loss vormt een donkere, indringende voorstelling, die de toeschouwer genadeloos confronteert met het uitzichtloze ziektebeeld, maar ook met de harde omgeving waarin de zieken zich bevinden en de machteloze positie van naasten.

Dat doet de voorstelling door het perspectief van de omstander, de wetenschapper en de zieke zelf te belichten, met video als documentatie-instrument. Camera’s op het toneel tonen live op een scherm wat er gaande is. Een biechtmicrofoon staat in het midden.

Daaromheen landen voeten met nadruk op de vloer in een permanent ritme. Het ritme waarin ze lopen klinkt stevig, maar als je goed kijkt zie je dat ze nergens heen gaan. De passen worden langzaam voorzichtiger, zoekend en onzeker. Totdat ze niet meer zelfstandig kunnen en elkaar, als de lamme en de blinde, in duo’s in rondjes laten cirkelen. Nergens heen. ‘It’s happening in here/ breathe in, breathe out.’ Een doordringende stem houdt de vergetenden met dit mantra bij de les. Tevergeefs.

De regisseur van dit alles vormt Van den Broek zelf. Ze zit in het midden. Van daaruit regisseert ze de camerabeelden en vuurt ze vragen af op haar performers. Ze vormt de aanschouwer, zoals ze dat ook in het echte leven vormde: haar moeder leed ook aan de ziekte, vertelde ze aan Dans Magazine.

Ze legt ongenadig bloot wat er aan de hand is. ‘What did I ask you?’ en ‘How long have you been here?’ vraagt ze haar performers. ‘I don’t know’, is het hulpeloze antwoord.

Ze confronteert haar publiek met dat wat er aan de hand is, brengt het op beeld en in het licht. Eigenlijk is het gemeen, hoe ze de mensen vragen stelt die ze niet kunnen beantwoorden, en hen doelloos laat rondlopen in plaats van een veilige ruimte voor hen te zoeken. Je kunt er ethische vragen over stellen, want hoe gaat dit in het echte leven?

De wetenschapper wijst ons ten slotte op de harde feiten. Op het grote scherm legt ze feitelijk uit hoe geheugenverlies kan ontstaan. Het schetst een donker, triest beeld van eenzame mensen die niets meer kunnen vinden in de duisternis.

Carolien Verduijn, Theaterkrant, 18 januari 2020


Emotionerend slot van danstrilogie over Alzheimer

Met Memory Loss sluit Ann Van den Broek de trilogie af over Alzheimer/ dementie, de ziekte die haar moeder trof. In dit laatste deel is zij ongebruikelijk direct.

“It’s happening in here. Disbelieve. Breathe out, breathe in.” Ritmisch gezang klinkt als veertien dansers het toneel op marcheren. Choreografe Ann Van den Broek zit in het midden van het schemerige toneel achter een mengpaneel en overziet vandaar hoe in een kleine anderhalf uur de doelgerichte passen en handelingen desintegreren, de lichamen ineenschrompelen en de geest implodeert. Op het laatst is een glas water drinken zelfs te moeilijk.

Memory Loss is de apotheose van The Memory Loss Collection, Van den Broeks trilogie over Alzheimer en dementie, de ziekte die haar moeder trof. In dit slotdeel keren elementen uit de eerdere delen Blueprint on Memory en Zooming in on Loss terug. Via live projectie zijn we weer getuige van de kwelling van het ‘Alzheimerspreekuur’, de kooiconstructies met microfoons en schakelaars uit deel twee staan nu in de vier hoeken van het speelvlak. Ook nu zijn zwart en wit de hoofdkleuren. De lichtwisselingen zijn abrupt, zoals periodes van mentale verlorenheid plots doorsneden kunnen worden door flitsen van helderheid.

Van den Broek is in beeld en tekst ongebruikelijk direct in Memory Loss. We zien mensen die zich alleen nog met hulp van anderen kunnen voortbewegen, een haarwassing die eerst als aangenaam, daarna als beangstigend wordt ervaren, ontremd gedrag, de verontwaardigde noodkreet van een familielid, uitleg door een ‘witte jas’ over het aftakelingsproces.

Juist door die herkenbaarheid is het niet het beste deel van de trilogie. Van den Broek is op haar sterkst in de geabstraheerde emotie. Het geeft wel aan hoe groot haar betrokkenheid is en haar behoefte om dit urgente vraagstuk – hoe gaan we met mensen met Alzheimer/dementie om? – met het publiek te delen. Dat maakt óók indruk. The Memory Loss Collection is als geheel een belangrijk tijdsdocument en wie zelf een dierbare heeft zien wegglijden, zal bij het zien van het hulpeloze geschuifel en onbegrip hard moeten slikken.

Francine van der Wiel, NRC, 19 januari 2020


Memory Loss, boeiend eigentijds theater over dementie

Ann Van den Broek heeft met haar gezelschap WArd/waRD het bewegingsvocabulaire van dementerende mensen onderzocht. Haar voorstelling Memory Loss laat in eigentijds theater en op beeldende wijze de ravage zien die dementie aanricht in de menselijke geest. Door de compassie die uit de voorstelling spreekt is het tegelijk een troost voor hen die met de ziekte te maken hebben.

Dementerende mensen zijn vaak getuige van hun eigen mentale verdwijning. De voorstelling laat onverbiddelijk deze uitval van mentale presentie zien. De ziekte leidt tot verlies van alles wat je van waarde kan vinden in het sociale leven: herinnering, herkenning, erkenning van je eigen bijdragen aan de waarde en de waardigheid van de ander. Dat gaat onvermijdelijk verloren: niet alleen voor de sociale omgeving, maar ook voor de dementerende zelf. De voorstelling laat dat onomwonden zien en raakt mede daardoor de toeschouwer.

Het is een voorstelling zonder tekst, dat wil zeggen er is wel tekst. Maar dit staat los van deze tragiek en van het spel van de acteurs. We horen op zakelijke toon de visie van de wetenschap, en op muziek de gezongen volzinnen van de poëtische beschrijvingen. Daarmee contrasteren de onzekere reacties op de vragen die gesteld worden aan de acteurs. ‘Waar ben je?’ ‘Ben je bang?’ ‘Wie ben je?’ Daarop komt geen ander antwoord op dan bijvoorbeeld: ‘Ik wil naar huis’. 

De genade van de ander
Die keuze voor schrale taal is juist. Het vermogen tot opbouwen, combineren en creëren in zinnen ontvalt de aan dementie lijdende patiënten. Het dozijn vrouwen en mannen op het podium laat dat zien: er is geen tekst voor wat hen overkomt. De laatste scene van de voorstelling staat dan ook op muziek. Die beschrijft het ademen, het is het geluid van je adem die doorgaat, terwijl je zelf niet meer weet dat je ademt. Op dat punt aangeland neemt de voorstelling een wending in nieuwe en positieve richting. Dit is de laatste dag en de laatste adem, de verlossing.

Het vergt moed omdat het verdwijnen van de menselijke presentie in een voorstelling te laten zien. Want de kans dat we zelf in deze situatie kunnen belanden, willen we niet graag onder ogen zien. Het lot van het niet beschouwd worden als persoon. Dementerenden moeten hopen op de genade van de anderen. De genade die aan het einde van een leven nog een enorme een uitzichtloze wissel trekt op de energie en de intellectuele inspanningen van de mentaal en maatschappelijk actieve ander. Dat wil niemand ondergaan, wil niemand zijn naasten aandoen. Die gedachte dat het kan gebeuren en dat je het zelf zou kunnen ondergaan, brengt het stuk je onder ogen. Versterkt wordt dat doordat de acteurs regelmatig van rol wisselen, ze zijn iedereen, de een die lijdt en de andere die zorgt.

Voluit theater
Beeldend en auditief krijgt dat uitdrukking in choreografie, scénebeelden en muziek. De muzikanten zijn op het podium aanwezig, de microfoons waar de acteurs in toerbeurt gebruik van maken pendelen aan lange snoeren op het toneel en maken deel uit van het beeld. De choreografie houdt het midden houdt tussen rijdans en het theater van Bob Wilson en het spel van de acteurs. Die geven om beurten, als ze even uit de anonimiteit van de groepsenscenering, acte de présence in een kort vignet. Beeldend en dramaturgisch vormt Memory Loss daarmee in combinatie met de inhoud een theatraal spannende eenheid die nochtans versmelt met de inhoud. Daarmee geeft Ann Van den Broek ons een ervaring mee die we niemand wensen, meer eenieder kan overkomen. Je krijgt hem voluit mee, en dat is de kracht van deze indringende voorstelling.

Ada van Dijk, Rotterdam Vandaag & Morgen, 21 januari 2020

Recensies Memory Loss
« Terug